Konsekwencje narażenia na psychospołeczne zagrożenia zawodowe

Zagrożenia psychospołeczne (stresory) stanowią potencjalne źródło stresu, a stres (utrzymujący się w czasie) zazwyczaj prowadzi do szkody (uszczerbku).  Szkoda, jako skutek działania zagrożeń może mieć charakter fizyczny, psychiczny i społeczny.

 

Można więc powiedzieć, że skutki narażenia na psychospołeczne zagrożenia zawodowe należy rozpatrywać na trzech poziomach, na których zazwyczaj ujawnia się działanie stresu: fizjologicznym, psychologicznym i  behawioralnym (w zachowaniu).

Fizjologiczne skutki stresu

Zmiany fizjologiczne ujawniają się pod wpływem stymulacji aktywności autonomicznego układu nerwowego i układu hormonalnego, a w konsekwencji obserwujemy zmiany funkcjonowania układu krwionośnego, oddechowego i immunologicznego. Zmiany te można analizować w oparciu o dwie skale czasowe: skutki natychmiastowe i długotrwałe. Te pierwsze to najczęściej skutki krótkotrwałe i zazwyczaj odwracalne, związane ze stanem pobudzenia podczas reakcji na stres. Mogą powodować niegroźne dolegliwości, a w przypadku częstego powtarzania się same mogą przejść w stan chorobowy (np. schorzenia mięśniowo-kostne). Skutki długotrwałe  mogą obejmować stresozależne powikłania chorobowe (choroby stresozależne) i odnosić się tak samo do zdrowia psychicznego, jak i fizycznego.

Fizjologiczne skutki stresu
 
Krótkotrwałe

symptomy mięśniowe:

postawa spięta, zaciśnięte szczęki, napięte mięśnie szyi, pleców, ściągnięte mięśnie mimiczne i brwi;

symptomy oddechowe:

oddech spłycony, szybki, czasami „łapanie” powietrza (hiperwentylacja);

 reakcje bólowe:

bóle głowy, pleców, szyi, żołądka, klatki piersiowej;

reakcje układu trawiennego:

biegunka lub zaparcia, niestrawność, brak apetytu lub nadmierny apetyt;

inne objawy:

nerwowe ruchy, przyśpieszone, czasami nierówne tętno, drapanie się, zaczerwienienie skóry, pocenie się, suchość w ustach, gęsta ślina, zgrzytanie zębami;

 
Długotrwałe

powikłania dotyczące zdrowia psychicznego i zmian w mózgu:

zaburzenia snu, depresja stresozależna, zespół stresu traumatycznego, zespół zmęczenia przewlekłego, jadłowstręt psychiczny, żarłoczność psychiczna, zespoły neurodegeneracyjne (choroba Alzheimera, choroba Parkinsona);

powikłania somatyczne:

otyłość, cukrzyca typu 2, miażdżyca, nadciśnienie samoistne, zespół metaboliczny, zespół jelita nadwrażliwego, zespoły ginekologiczne (np. cykle bezowulacyjne, niepłodność, zaburzenia miesiączkowania), impotencja, obniżona jakość nasienia u mężczyzn, problemy dermatologiczne.

Psychologiczne skutki stresu

Konsekwencje na poziomie psychiki obejmują stan emocjonalny i funkcjonowanie poznawcze osoby poddanej działaniu stresu. Wiele spośród tych skutków to niegroźne zakłócenia, którym towarzyszy raczej dyskomfort aniżeli silne i negatywne emocje. Ponadto wiele zmian wynikających z narażenia na psychospołeczne zagrożenia zawodowe ma charakter odwracalny, chociaż jeśli utrzymują się przez jakiś czas, u niektórych osób mogą przekładać się na jakość i bezpieczeństwo funkcjonowania.

Psychologiczne skutki stresu
 
Symptomy na poziomie emocji
  • lęk, niepokój,
  • rozdrażnienie, impulsywność,
  • złość i wrogość,
  • utrata kontroli,
  • uczucie onieśmielenia,
  • zakłopotanie,
  • zniecierpliwienie,
  • nadmierne pobudzenie, podniecenie, niemożność relaksu,
  • poczucie samotności i izolacji,
  • zmienność nastroju,
  • depresja, ogólne poczucie bycia nieszczęśliwym
 
Symptomy na poziomie poznawczym
  • problemy z pamięcią: zmniejsza się ilość zapamiętywanych informacji, trudniej przychodzi przypominanie sobie i rozpoznawanie rzeczy już znanych,
  • obniżenie koncentracji i rozproszenie uwagi,
  • nieadekwatna ocena aktualnej sytuacji i jej przyszłych następstw,
  • obniżony poziom obiektywizmu i krytycyzmu,
  • gonitwa myśli,
  • zmniejszenie kreatywności,
  • trudności z podejmowaniem decyzji.
Społeczne skutki stresu (skutki stresu we wzorze zachowania)

Różnimy się między sobą nie tylko ze względu na to, co nas drażni, denerwuje czy martwi, ale również tym, jak się zachowujemy w sytuacji stresu. Symptomy stresu widoczne w zachowaniu przedstawiono poniżej.

Symptomy stresu widoczne we wzorze zachowania:

  • Absencja w pracy, szkole.
  • Często popełnianie błędów.
  • Wypadki.
  • Izolacja społeczna (wycofanie).
  • Nerwowe nawyki, np.: obgryzanie paznokci.
  • Zakłócenia snu.
  • Nadużywanie używek.
  • Zmiana w sposobie odżywiania (‘zajadanie stresu’ lub powstrzymywanie się od jedzenia).
  • Pogorszenie relacji z innymi.
  • Niechęć do działania, podejmowania aktywności.
  • Pojawienie się dziwnych, nieznanych do tej pory wzorów zachowań.

Nierzadko wyżej wymienione zachowania pełnią funkcje radzenia sobie ze stresem, przez co (jeśli trwają przez jakiś czas) mogą stać się wtórnym źródłem stresu.

Stres odczuwany przez pracownika wpływa nie tylko na jego samopoczucie i funkcjonowanie, ale również na funkcjonowanie organizacji, w której jest zatrudniony.

Skutki stresu zawodowego
     
Podmiotowe
 
Organizacyjne
 

Spadek jakości wykonywanej pracy(np. utrata motywacji, kontroli nad pracą, zapominanie)

 

Wysoki odsetek zwolnień lekarskich

Agresywne zachowania(np. mobbing, złośliwe rozsiewanie plotek, krzyk)

 

Opór przed zmianami

Wycofanie(np. spóźnienia, unikanie kontaktów, rezygnacja)

 

Wysoka fluktuacja pracowników

Zmiany w zachowaniu/wyglądzie (np. zwiększona konsumpcja alkoholu, nieumiejętność zrelaksowania się, ryzykanctwo)

Strajki, zamieszki

Fizyczne objawy(np. zmęczenie, apatia, trudności w wypowiadaniu się)

 

Absencja

Regresja(np. napady płaczu, kłótnie, niedojrzałe zachowania)

 

Spadek produktywności

   

Nieadekwatne wykorzystywanie czasu w pracy

 

Partnerzy projektu:

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Początek strony